ما در سابق گفتيم كه به مقتضاى نصّ كريمهء قرآنيّه : سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ « 1 » . فقط بندگان مخلص خداوند مىتوانند حمد ذات اقدس او را به جاى آورند ، و بقيّهء خلائق حمدشان توأم با تسبيح و تنزيه و تقديس است . امّا بندگان مخلصين كه از همهء شوائب خود بينى و خودپسندى و خود محورى و به خود انديشى عبور كرده ، و وجود خود را ملك طلق حضرت احديّت مىدانند ، و در برابر وجود او حقّاً براى خود وجودى نمىبينند ، و وجودشان را مندكّ و فانى در ذات اقدس او كرده‌اند ، و به سعهء حضرتش متّسع گرديده‌اند ؛ آنان مىتوانند حمد خداى را چنان كه لايق اوست به جاى آورند . و ليكن اين درجهء مخلصين را پيامبران داشته‌اند ، و بسيارى از اولياء خدا كه به درجهء خلوص مىرسند ، حائز چنين مقامى مىگردند . اين نهايت سفر اوّل به سوى خداست از اسفار اربعه ، و نهايت اين سفر ، خداست ؛ و سفر هم غير متناهى نيست . و ليكن مقام محمود مقام ديگرى است ، بس بالاتر و والاتر ؛ و آن عبارت است از تكميل سفرهاى چهارگانه ، و تكميل سفر فى الخلق بالحقّ كه سفر چهارم است ؛ و در اين صورت سالك با هر موجودى از موجودات ، خدا را مىبيند و در عالم كثرات به نور خداوند سير مىكند . و ليكن اين بقاء بالله در تمام افراد يكسان نيست ؛ بعضى بقاء را

--> ( 1 ) آيه 159 و 160 ، از سورهء 37 : الصّافّات